Wikibiopedia

Gabriele Tergit

Gabriele Tergit, pseudonim Elise Reifenberg, z domu Elise Hirschmann; czasami Gabriele Tergit-Reifenberg; inny pseudonim Christian Thomasius (ur. 4 marca 1894 r. w Berlinie; zm. 25 lipca 1982 r. w Londynie) - niemiecko-brytyjska pisarka i dziennikarka. Była najbardziej znana z reportażu sądowego, a jako pisarka została zauważona dzięki powieści Käsebier erobert den Kurfürstendamm. Tergit była matką matematyka Ernsta Roberta Reifenberga.

Życie

Młodzież i edukacja

Elise Hirschmann była córką Friedy Hirschmann, z domu Ullmann, i Siegfrieda Hirschmanna, założyciela Deutsche Kabelwerke. Rodzina jej matki pochodziła z Bawarii. Elise i jej brat Fritz urodzili się w Berlinie. Dorastali w robotniczej dzielnicy między Jannowitzbrücke a Schlesischer Bahnhof. Według reporterki wiedza ta bardzo pomogła jej w późniejszych relacjach sądowych w zrozumieniu okoliczności, w jakich znajdował się oskarżony. Nietypowo jak na żydowską “wyższą córkę” swoich czasów, uczęszczała do Społecznej Szkoły Kobiet Alice Salomon w Berlinie. Równocześnie pracowała w ośrodkach opieki pozaszkolnej i na praktykach zawodowych. Nadrobiła zaległości i od 1919 r. studiowała historię, socjologię i filozofię w Berlinie, Monachium, Heidelbergu i Frankfurcie nad Menem, gdzie w 1923 r. obroniła doktorat z historii na podstawie pracy Carla Vogta o kościele Paulskirche. W 1928 r. wyszła za mąż za architekta Heinza Reifenberga, brata malarki Adele Reifenberg. Z tego małżeństwa urodził się syn Ernst Robert, zwany Piotrem. Hirschmann przyjęła swój pseudonim Gabriele Tergit jeszcze w czasach studenckich; Tergit to anagram słowa “siatka”. (Tergit oznacza również płytkę grzbietową stawonogów). Gabriele to przezwisko z dzieciństwa.

Dziennikarz

Hirschmann opublikowała swój pierwszy artykuł w gazecie 22 listopada 1915 roku w dodatku Der Zeitgeist gazety Berliner Tageblatt na temat “Rok służby kobiet i kształcenie zawodowe”. W czasie studiów publikowała felietony w “Vossische Zeitung” i “Berliner Tageblatt” (Mosse-Verlag). Po ukończeniu studiów zaczęła pracować jako dziennikarka sądowa w Berliner Börsen-Courier. Pierwszą stałą pracę reporterską otrzymała w 1924 r. od Theodora Wolffa, ówczesnego redaktora naczelnego “Berliner Tageblatt”. Za sumę 500 marek zobowiązała się dostarczać dziewięć sprawozdań sądowych miesięcznie. Jej zdaniem, postępowanie sądowe pokazywało sytuację społeczną jej czasów. Wykorzystywała procesy karne z oskarżenia § 218 jako okazję do opisywania trudnej sytuacji kobiet i piętnowania okoliczności biedy, które skłaniały zdesperowane kobiety do aborcji. Do 1933 r. pracowała jako niezależna dziennikarka dla różnych gazet berlińskich, pisząc sprawozdania sądowe i reportaże m.in. dla Berliner Börsen-Courier, Vossische Zeitung i czasopisma kulturalnego Die Weltbühne. Jako reporterka sądowa brała też udział w kilku procesach politycznych, m.in. w procesie przeciwko kobietom z Czarnej Reichswehry w 1927 r. Proces ten w Weltbühne scharakteryzowała m.in. zdaniem: “Niewidocznie przed stołem sędziowskim stoi duża swastyka. Skondensowane doświadczenia z tych prób można znaleźć także w późniejszej powieści Effingers. Ponadto pisała felietony, dzienniki podróży, glossy i opisy typów, które ukazywały się jako Berliner Existenzen w Tageblatt i Prager Tagblatt. Po II wojnie światowej na krótko próbowała wznowić działalność reporterską. W procesie przed sądem karnym w Moabit dziesięciu sędziów, adwokatów i strażników zajmowało się sprawą miejsca pobytu złotego pierścionka z półszlachetnymi kamieniami, a ona sama zaledwie trzy lata po okrucieństwach nazistowskiego reżimu zadawała sobie pytanie: Czy można w ten sposób rozpocząć cywilizację od nowa? Zachowując się tak, jakby nic się nie stało? W Hamburgu relacjonowała dla “Neue Zeitung” przebieg procesu Veita Harlana, w którym został on uniewinniony z zarzutu tworzenia wpływowej propagandy nazistowskiej. Następnie przestała pracować jako reporter sądowy.

Pisarz

Sławę przyniosła jej powieść Käsebier erobert den Kurfürstendamm, która ukazała się w 1931 r. w wydawnictwie Rowohlt Verlag. Dzieło opowiada o wzlocie i upadku śpiewaka ludowego z Neukölln, Georga Käsebiera, który zostaje gwiazdą sezonu w teatrach przy Kurfürstendamm przez pozbawionych skrupułów spekulantów z pomocą ogromnego szumu reklamowego, a po jednym sezonie znów zostaje porzucony. Sama Tergit widziała w tej powieści między innymi odwet przeciwko reklamie. Z perspektywy czasu stwierdziła później, że najbardziej perwersyjną formę znalazło to w propagandzie Josepha Goebbelsa. Współcześni krytycy literaccy chwalili Cheesebeera za ukazanie uniwersalnego zjawiska “wielkiego miasta”, “Zolaschen Prägnanz und Erbarmungslosigkeit” oraz sceptycyzm i moralność książki. Od 1977 r. był on wielokrotnie wznawiany.

Jej druga powieść Effingers, rozpoczęta w 1931 r. i opublikowana dopiero w 1951 r., przedstawia losy żydowskiej rodziny w Berlinie w latach 1878-1948. W momencie wydania książka nie została dobrze przyjęta przez publiczność, mimo przychylnych recenzji; w 2019 r. została wznowiona z wielkim uznaniem krytyki i publiczności.

Pokoleniowa i współczesna powieść Tergita So war’s eben, która była częściowo autobiograficzna, nie została opublikowana za życia autora i została odrzucona przez redaktora Fritza J. Raddatza, który pracował w Rowohlt, w 1965 roku. W 2021 roku 600-stronicowe dzieło zostało wydane po raz pierwszy w pierwotnie zamierzonej przez Tergita długości przez wydawnictwo Schöffling & Co. z epilogiem autorstwa Nicole Henneberg. Obejmująca lata 1898-1950 powieść opowiada o upadku żydowskiej wykształconej burżuazji w Berlinie i jej ucieczce na emigrację.

Wygnanie

W sądzie karnym w Moabit była świadkiem pierwszego procesu Adolfa Hitlera, który wraz z Goebbelsem został oskarżony o przestępstwo prasowe. Powstały reportaż i inne artykuły o ruchu völkisch i narodowych socjalistach spowodowały, że ci ostatni wpisali ją na listę swoich przeciwników. 5 marca 1933 r. o godzinie trzeciej nad ranem SA zrobiło nalot na mieszkanie Tergita-Reifenberga przy Siegmundshof w Berlinie-Tiergarten. SA zawalone na drzwi, które były wzmocnione żelaznymi okuciami. Kolega z berlińskiej gazety NSDAP “Angriff” polecił Tergit skontaktowanie się z nowym doradcą policyjnym Hansem Mittelbachem, który z kolei polecił ją zdominowanej jeszcze przez socjaldemokratów Schutzpolizei (policji ochronnej), która na krótko zdołała zapobiec dalszym atakom. Gabriele Tergit powiedziała później: “Czułam, że tak ogromna nienawiść, jeśli zostanie uwolniona, musi prowadzić do morderstwa”. Uciekła z synem do Szpindlerowego Młyna. Resztę życia spędziła na emigracji, podając prawie dwadzieścia różnych adresów. Jej mąż otrzymał kontrakt architektoniczny w Palestynie, po czym również wyemigrował. Po pobycie w Pradze, w listopadzie 1933 r. Gabriele Tergit z synem podążyła za swoim mężem. W 1938 r. przeprowadzili się do Londynu, gdzie ostatecznie zamieszkała w dzielnicy Putney. Tam też w 1957 r. Gabriele Tergit została wybrana przez Ośrodek Autorów Niemieckojęzycznych za Granicą P.E.N. na jego sekretarza. Funkcję tę pełniła do 1981 roku.

Ponowne odkrycie

Tergit został ponownie odkryty podczas “Berliner Festwochen 1977”. W ówczesnym felietonie nazwano ją “nowym odkryciem roku”. Serowe piwo zostało wznowione, udało jej się znaleźć wydawców dla kilku starych rękopisów powieści oraz napisać autobiografię. Książki te zostały jednak opublikowane dopiero po jej śmierci.

Wyróżnienia

W 1998 r. na jej cześć nazwano promenadę Gabriele Tergit w berlińskiej dzielnicy Mitte, niedaleko Placu Poczdamskiego, na terenie prywatnej firmy Debis.

Reprezentacja Gabriele Tergit w sztukach wizualnych

Adèle Reifenberg: Portret szwagierki Elise Reifenberg/Gabriele Tergit (olej na płótnie, 46 × 36 cm; Ben Uri Gallery & Museum, Londyn)

Prace

Opublikowany

Piwo serowe podbija Kurfürstendamm. Powieść. Rowohlt 1932. nowe wydanie: Krüger, 1977; Arani, 1988. nowe wydanie, pod redakcją i z posłowiem Jensa Brüninga. Das Neue Berlin, Berlin 2004. nowe wydanie 2016, red. i z posłowiem Nicole Henneberg, Schöffling, Frankfurt am Main 2016, ISBN 978-3-89561-484-2, 2017 wydanie licencjonowane Büchergilde Gutenberg.

Effingers. Powieść. Hammerich & Lesser, Hamburg 1951; następnie: Lichtenberg, Monachium 1964; Krüger, Frankfurt am Main, 1978; Büchergilde Gutenberg Frankfurt am Main 1979; nowe wydanie: Schöffling Frankfurt am Main 2019, ISBN 978-3-89561-493-4 (posłowie Nicole Henneberg).

Kaiserkron” i “Päonien rot”. Krótka historia kwiatów. Kiepenheuer & Witsch, Kolonia 1958.

Wilhelm Sternfeld: Autobiografie i bibliografie. (Bibliografia naszych zmarłych członków. Autobiografie naszych obecnych członków). Wyd. P.E.N.-Zentrum deutschsprachiger Autoren im Ausland. Expedite Duplicating, Londyn 1959.

Mała książka o łóżku. Ullstein, Monachium 1981.

Wspomnienia. W ogóle coś rzadkiego. Ullstein, Frankfurt nad Menem 1983.

Kwiaty lat dwudziestych. Gerichtsreportagen und Feuilletons 1923-1933, pod redakcją Jensa Brüninga. Rotation-Verlag, Berlin 1984, ISBN 978-3-88384-011-6.

Oddech innego świata: reportaże berlińskie. Zredagowane i opatrzone epilogiem przez Jensa Brüninga. Suhrkamp, Frankfurt am Main 1994.

Pociąg ekspresowy do Hajfy. Ze zdjęciami z archiwum Abrahama Pisarka. Pod redakcją Jensa Brüninga i z posłowiem Joachima Schlöra. Transit, Berlin 1996.

Kto strzela z miłości? Zbiór Orzeczeń. Pod redakcją i z przedmową Jensa Brüninga. Das Neue Berlin, Berlin 1999.

Pierwszy pociąg do Berlina. Novella. Pod redakcją i z posłowiem Jensa Brüninga. Das Neue Berlin, Berlin 2000.

Kobiety i inne wydarzenia: Journalism and Narratives from 1915 to 1970. pod redakcją i z posłowiem Jensa Brüninga. Das Neue Berlin, Berlin 2001.

Stary Ogród. Schöffling, Frankfurt nad Menem 2014, ISBN 978-3-89561-588-7.

Szczęśliwy ogrodnik. Opowieści o kwiatach i ogrodach. Schöffling, Frankfurt nad Menem 2015, ISBN 978-3-89561-650-1.

W ogóle coś rzadkiego. Wspomnienia. Pod redakcją i z posłowiem Nicole Henneberg Schöffling, Frankfurt am Main 2018, ISBN 978-3-89561-492-7 (po raz pierwszy opublikowane w 1983 r.).

Effingers. Powieść. With an afterword by Nicole Henneberg, Schöffling, Frankfurt am Main 2019, ISBN 978-3-89561-493-4.

O wiośnie i samotności. Reportaże z sądów. Pod redakcją i z posłowiem Nicole Henneberg. Schöffling, Frankfurt am Main 2020, ISBN 978-3-89561-494-1.

Tak właśnie było. Powieść. Z epilogiem autorstwa Nicole Henneberg. Schöffling, Frankfurt am Main 2021, ISBN 978-3-89561-474-3.niepublikowane

Szkice i pojedyncze rozdziały do książki o Anglii, książki o Palestynie, eseje o sytuacji na emigracjiLiteratury

Hilde Walter do G. T. 11 marca 1941 (gek.): List do przyjaciela. W: Wygnanie. Aufzeichnungen deutscher Schriftsteller im Exil. Christian Wegner, Hamburg 1964, s. 92-96.książka audio

Käsebier erobert den Kurfürstendamm, słuchowisko Volkera Kühna (German Audio Book Award 2007, Najlepsza informacja), z udziałem Waltera Plathe’a i wielu innych osób, 2 płyty CD, duo-phon records 2010, ISBN 978-3-937127-17-0.

Käsebier erobert den Kurfürstendamm. Nieoczyszczone czytanie z Ilją Richterem, 659 min, mp3CD, SWR/Der Audio Verlag 2019, ISBN 978-3-7424-0912-6.

Literatura

Nadine Ahr: Proces jest odzwierciedleniem świata. Gabriele Tergit była pierwszą kobietą reporterem sądowym. Ponieważ opisywała niesprawiedliwości, musiała uciekać przed nazistami. W: Die Zeit. Nr 5, 2014 (zeit.de).

Archiv Bibliographia Judaica (red.) Tergit, Gabriele. W: Encyklopedia autorów niemiecko-żydowskich. Tom 20: Susm-Zwei. De Gruyter, Berlin et al. 2012, ISBN 978-3-598-22700-4, s. 28-39.

Jens Brüning: Posłowie. W: Gabriele Tergit: Atem einer anderen Welt pod redakcją Jensa Brüninga. Suhrkamp, Frankfurt am Main 1994, ISBN 3-518-38780-4, s. 195-206.

Joey Horsley: Gabriele Tergit. W: Luise F. Pusch, Susanne Gretter (red.): Sławne kobiety. Tom 2: 300 portretów. Insel, Frankfurt am Main / Leipzig 2001, ISBN 3-458-17067-7, s. 284.

Jana Jürß: Stokrotka albo Brama do nieba Marianny. W: Maike Stein (red.); Autorinnenvereinigung e. V.: Dünn ist die Decke der Zivilisation - Begegnungen zwischen Schriftstellerinnen. Ulrike Helmer Verlag, Königstein 2007, ISBN 978-3-89741-244-6.

Sylke Kirschnick: Republikanismus aus Alternativlosigkeit. O myśleniu Gabriele Tergita na temat demokracji. In: Matthias Weipert, Andreas Wirsching (eds.): Vernunftrepublikanismus in der Weimarer Republik. Polityka, literatura, nauka. Steiner, Stuttgart 2008, ISBN 978-3-515-09110-7, s. 311-321.

Elke-Vera Kotowski: Gabriele Tergit. Miejski kronikarz Republiki Weimarskiej. Jüdische Miniaturen, Hentrich & Hentrich, Berlin 2017, ISBN 978-3-95565-197-8.

Egon Larsen: Die Welt der Gabriele Tergit: aus dem Leben einer ewig jungen Berlinerin. Auerbach, Monachium 1987.

Helmut Pillau: Gabriele Tergit, Vom Frühling und von der Einsamkeit. Reportaże z sądów. W: Germanica. No. 68, 28 June 2021, ISSN 0984-2632, pp. 195-198, doi:10.4000/germanica.11218 (openition.org [dostęp 25 listopada 2021]).

Helmut Pillau: Zakłopotany między reformą a rewolucją. Gabriele Tergit i Walter Benjamin w końcowej fazie Republiki Weimarskiej. W: Germanica. No. 68, 28 June 2021, ISSN 0984-2632, pp. 173-190, doi:10.4000/germanica.11188 (openition.org [dostęp 25 listopada 2021]).

Werner Röder, Herbert A. Strauss (eds.): International Biographical Dictionary of Central European Emigrés 1933-1945. vol. 2,2. Saur, Munich 1983, ISBN 3-598-10089-2, s. 1159.

Liane Schüller: Brud nie jest punktem widokowym, z którego można oglądać świat. Uwagi o reportażach Gabriele Tergita z Republiki Weimarskiej. W: Kobiece, frankofilskie i (nie tylko) stworzone przez mężczyzn. Obrazy myśli, ozdoby i znaleziska, rzeczy marginalne, główne, zabawne i niepokojące z historii felietonu na początku XX wieku. Pod redakcją W. Delabara i W. Junga. Aisthesis, Bielefeld 2016, ISBN 978-3-8498-1157-0, s. 179-186.

Vom Ernst der Zerstreuung. Kobiety piszące u schyłku Republiki Weimarskiej: Marieluise Fleißer, Irmgard Keun i Gabriele Tergit. Aisthesis, Bielefeld 2005, ISBN 3-89528-506-4.

Juliane Sucker: Wider das “Zeitalter der Apathie”. Zaangażowana interwencja na uchodźstwie w twórczości Roberta Neumanna i Gabriele Tergit. W: Yearbook for European Jewish Literature Studies / Jahrbuch für europäisch-jüdische Literaturstudien. Vol. 4, H. 1. ed. by Alfred Bodenheimer and Vivian Liska. De Gruyter, Berlin / Boston 2017, s. 158-173.

“Tęsknota za Kurfürstendamm”. Gabriele Tergit - Literatura i dziennikarstwo w Republice Weimarskiej i na emigracji. Königshausen & Neumann, Würzburg, 2015, ISBN 978-3-8260-5661-1.

“Czy rząd powinien wybierać inny naród?”. Gabriele Tergit i biznes w powojennej niemieckiej literaturze i publicystyce. W: Głos Żydowski z Niemiec, 05/2014.

“… na dobre i na złe związany z Niemcami”? Literackie poszukiwanie żydowskiego ego przez Gabriele Tergit. In: Juliane Sucker, Lea Wohl v. Haselberg (eds.): Bilder des Jüdischen. Selbst- und Fremdzuschreibungen im 20. und 21. Jahrhundert. (European-Jewish Studies Contributions. Vol. 6). de Gruyter, Berlin / Boston 2013, ISBN 978-3-11-027658-9, s. 159-178.

Bezdomni w Palestynie. O inscenizacji przesiedlenia i doświadczeniu obcości w tekstach Gabriele Tergit. W: Wygnanie: badania, ustalenia, wyniki. H. 1, 2010, S. 79-90.

Gabriele Tergit. W: Wilhelm Kühlmann (red.): Killy Literaturlexikon. 2. edycja. De Gruyter, Berlin/Boston 2011, ISBN 978-3-11-022040-7, s. 456-458.

Niewidoczna, duża swastyka stoi przed stołem sędziowskim. W dniu urodzin pisarki i dziennikarki Gabriele Tergit. W: Gazeta żydowska. Nr 03 (43), marzec 2009, s. 20. j-zeit.de (Memento z 6 września 2009 r. w Archiwum Internetowym)

Claudia Stockinger, Steffen Martus, Juliane Sucker et al.(eds.): Gabriele Tergit, edition text + kritik, vol. 228, Monachium 2020, ISBN 978-3967071153

Regina Stoetzel: Skradzione pół życia. W: Neues Deutschland. 4 grudnia 2013 r. Hans Wagener pisze o tłustych i chudych latach Gabriele Tergit (neues-deutschland.de).

Christina Ujma: Heil und Sieg und fette Beute, powieść Gabriele Tergit: Käsebier erobert den Kurfürstendamm w wersji oryginalnej. W: literaturkritik.de nr 4, kwiecień 2004 (literaturkritik.de).

Nowe kobiety, starzy mężczyźni, “Kobiety i inne zdarzenia” Gabriele Tergit. W: literaturkritik.de nr 2, luty 2002 (literaturkritik.de).

Gabriele Tergit i Berlin - kobiety, urbanizm i nowoczesność. W: Christiane Schönfeld (red.): Praktykowanie nowoczesności. Twórczość kobieca w Republice Weimarskiej. Würzburg 2006, s. 257-272.

Saucy View of Berlin. W: Gabriele Tergit, Irmgard Keun: Verfemte Autorinnen der Weimarer Republik. Neues Deutschland, 4 grudnia 2013 r. (neues-deutschland.de).

Hans Wagener: Gabriele Tergit: gestohlene Jahre. V&R unipress, Getynga 2013, ISBN 978-3-8471-0114-7. Pisma z Archiwum Ericha Marii Remarque’a. Tom 28.

Ursula Ziebarth: Brauchen Sie eine Heizsonne? Zeitgenossin der Zwanziger: Berlin-Feuilletons Gabriele Tergit. W: FAZ. 9 stycznia 2003 r. (faz.net).

Pokrewne

Gudrun Mebs

Melanie Raabe

Greta Silver

Laura Malina Seiler

Nino Haratischwili

Sybil Gräfin Schönfeldt

Stefanie Stahl

Natascha Wodin

Susanne Fröhlich

Rotraut Susanne Berner

Corina Bomann

Katja Gloger

Svenja Leiber

Susanne Mierau

Natascha Ochsenknecht

Markus Vahlefeld

Marah Woolf

Hazel Brugger

Mechtild Borrmann

Dora Heldt

Romy Hausmann

Nora Imlau

Mely Kiyak

Tanja Kinkel

Mirriam Prieß

Ulrike Renk

Ingeborg Stadelmann

Eva Almstädt

Fatma Aydemir

Sabine Asgodom

Nora Bossong

Romy Fölck

Susanne Fischer-Rizzi

Martina Gercke

Theresa Hannig

Dörte Hansen

Bianca Iosivoni

Manuela Inusa

Petra Hülsmann

Sophie Howard

Kerstin Kempker

Carmen Korn

Gisa Klönne

Laura Kneidl

Regine Kölpin

Daniela Krien

Katja Kullmann

Hera Lind

Antonia Michaelis

Kat Menschik

Hanni Münzer

Ina Müller

Gisa Pauly

Susanne Oswald

Eva von Redecker

Katerina Poladjan

Mila Olsen

Nicole Staudinger

Sabine Thiesler

Bärbel Wardetzki

Copyright © Wikibiopedia | Polityka prywatności